Czytelnia Artykuły naszych ekspertów

Czytelnia

Zobacz pozostałe wpisy

Rozliczanie czasu pracy – 12 pojęć kadrowo-płacowych, które trzeba znać

29-06-2018

Proces rozliczania czasu pracy nie jest tak trudny, jak się na pierwszy rzut oka wydaje – sprowadza się do czysto matematycznych zagadnień oraz metod ich zastosowania. Znając odpowiednie pojęcia można efektywnie zaplanować, przeanalizować i zbilansować czas pracy osób zatrudnionych np. na niepełnym etacie.

Zasady rozliczania czasu pracy zatrudnionego pracownika określa Kodeks pracy (dział szósty) w zakresie m.in.:

  • maksymalnego dobowego wymiaru pracy,
  • minimalnych okresów wypoczynku,
  • zasad pracy w godzinach nocnych, w dni wolne oraz w godzinach nadliczbowych.

Dla zainteresowanych tematyką rozliczania czasu pracy zawarliśmy istotę merytoryczną tego zagadnienia w dwunastu pojęciach. To rzeczowy punkt wyjścia opracowany na podstawie Kodeksu pracy i mający bezpośrednie przełożenie na praktykę życia zawodowego każdej zawodowej organizacji.

CZAS PRACY – to czas (zdefiniowany przez art. 128 KP), w którym pracownik pozostaje do dyspozycji pracodawcy w zakładzie pracy lub w innym miejscu wyznaczonym do wykonywania pracy – od momentu, kiedy pracownik jest w gotowości psychofizycznej, do samego wykonania pracy (np. na stanowisku pracy przebrany w odzież roboczą). Czas pracy nie może przekraczać ośmiu godzin na dobę i przeciętnie czterdziestu godzin w pięciodniowym tygodniu pracy – wynika to z przyjętego okresu rozliczeniowego nieprzekraczającego czterech miesięcy (z zastrzeżeniem – art. 135-138, 145 i 144 KP).

NORMA CZASU PRACY – stanowi maksymalną liczbę godzin, jaką pracownik może przepracować zgodnie z obowiązującymi przepisami czasu pracy (definiuje to art. 129 KP). W przyjętym okresie rozliczeniowym jest to osiem godzin na dobę; przeciętnie czterdzieści godzin w pięciodniowym tygodniu pracy.

WYMIAR CZASU PRACY – jest rzeczywistą liczbą godzin, którą pracownik musi przepracować w skali doby, tygodnia i okresu rozliczeniowego. W przypadku pracowników zatrudnionych w niepełnym wymiarze czasu pracy, jak również pracowników zatrudnionych w równoważnych systemach czasu pracy, wskazana jest ośmiogodzinna norma czasu pracy. Ze względu na fakt, że wymiar czasu pracy stanowi istotny warunek umowy o pracę, powinien on wynikać z jej treści. Strony mogą uzgodnić, że praca będzie wykonywana w niepełnym wymiarze czasu pracy, np.: na 4/5 etatu. (sposób obliczenia jego normy i wymiaru wskazuje art. 130 KP).

PORA NOCNA – obejmuje wskazane przez pracodawcę osiem godzin, przypadających między godzinami 21:00 – 7:00 (art. 151 KP). Oznacza to, że nie może ona zaczynać się wcześniej niż o 21:00 i kończyć później niż o 7:00 rano. Ponieważ przepisy Kodeksu pracy określają ramowo czas trwania pory nocnej, pracodawca musi sam wskazać, które osiem godzin, pomiędzy w/w godzinami, stanowi u niego porę nocną.

DOBA PRACOWNICZA – to kolejne dwadzieścia cztery godziny, poczynając od pory, w której pracownik rozpoczyna czynności zawodowe, zgodnie z obowiązującym go rozkładem czasu pracy; np. jeśli pracownik rozpoczyna pracę w poniedziałek o godzinie 7.00, to jego doba pracownicza trwa do godziny 7.00 następnego dnia - tj. do wtorku (art. 128 KP).

TYDZIEŃ – to siedem kolejnych dni kalendarzowych, rozpoczynając od pierwszego dnia okresu rozliczeniowego; np. kiedy okres rozliczeniowy rozpoczyna się we wtorek, tygodnie w okresie rozliczeniowym ustala się od wtorku do poniedziałku (art. 128 KP).

OKRES ROZLICZENIOWY – to okres, na który planuje się liczbę godzin i dni pracy w granicach obowiązującego pracownika dobowego i tygodniowego wymiaru czasu pracy; a także okres, po upływie którego dokonuje się rozliczenia czasu pracy tego pracownika.

DNI WOLNE – w każdym systemie czasu pracy, jeżeli przewiduje on rozkład czasu pracy obejmujący pracę w niedziele i święta, zapewnia się pracownikom łączną liczbę dni wolnych. W przyjętym okresie rozliczeniowym odpowiadają one co najmniej liczbie niedziel, świąt oraz dni wolnych od pracy w pięciodniowym tygodniu pracy przypadających w tym czasie.

ODPOCZYNEK DOBOWY – pracownikowi przysługuje prawo do co najmniej 11 godzin nieprzerwanego odpoczynku w każdej objętej rozliczeniem dobie (art. 132 KP). Powyższy przepis nie dotyczy pracowników zarządzających w imieniu pracodawcy zakładem pracy oraz w przypadku konieczności prowadzenia akcji ratowniczej w celu ochrony życia lub zdrowia ludzkiego, ochrony mienia lub środowiska, albo usunięcia awarii – z zastrzeżeniem zachowania równoważnego odpoczynku. (art. 133 KP).

RÓWNOWAŻNY ODPOCZYNEK – pracownikom zatrudnionym w systemach czasu pracy, które przewidują wydłużenie dobowego wymiaru jej czasu o ponad 13 godzin na dobę (np.: dozór urządzeń – art. 136 KP) przysługuje, w tym przedłużonym wymiarze, bezpośrednio po każdym okresie wykonywania pracy, odpoczynek przez czas odpowiadający co najmniej liczbie przepracowanych godzin.

ODPOCZYNEK TYGODNIOWY – pracownikowi w każdym tygodniu przysługuje prawo do co najmniej trzydziestu pięciu godzin nieprzerwanego odpoczynku. Przez tydzień należy rozumieć siedem kolejnych dni kalendarzowych, poczynając od pierwszego dnia okresu rozliczeniowego – bez względu na to, w jakim dniu kalendarzowym on wypada (art. 128 KP).

PRACA W NIEDZIELĘ I ŚWIĘTA – to praca wykonywana między godziną 6.00 danego dnia, a godziną 6.00 dnia następnego (chyba że pracodawca ustalił inną godzinę). Pracodawca jest zobowiązany zapewnić wykonującemu pracę w niedziele i święta pracownikowi inny wolny od niej dzień (art. 151⁹ KP): - w zamian za pracę w niedzielę

– w okresie sześciu dni kalendarzowych poprzedzających lub następujących po takiej niedzieli (art. 151¹¹ KP);

- pracownik pracujący w niedziele powinien korzystać co najmniej raz na cztery tygodnie z wolnej od pracy niedzieli (art. 151¹² KP).

Jeżeli pracownik nie może wykorzystać w przysługującym mu terminie dnia wolnego od pracy, to w zamian za pracę w niedzielę przysługuje mu dzień wolny do końca okresu rozliczeniowego. A w razie braku możliwości udzielenia pracownikowi dnia wolnego od pracy, w tym terminie, przysługuje mu dodatek do wynagrodzenia w wysokości 100% wynagrodzenia za każdą godzinę pracy w niedzielę. Pracownik pracujący w niedziele co najmniej raz na cztery tygodnie powinien korzystać z niedzieli wolnej od pracy. Nie dotyczy to pracownika zatrudnionego w systemie czasu pracy weekendowej.

 

Chcesz zadać nam pytanie lub dowiedzieć się więcej - napisz do nas: bpo@impel.pl