Newsletter BPO News
Zobacz pozostałe wpisy

Czy pracodawca musi dokonywać potrąceń z wynagrodzenia pracownika na podstawie wyroku sądu karnego?

11-10-2016

Pracodawca otrzymał z sądu odpis wyroku oraz pismo z wezwaniem do dokonywania pracownikowi potrąceń z wynagrodzenia za pracę w wysokości 10% wynagrodzenia tytułem kary ograniczenia wolności. Czy pracodawca zobowiązany jest dokonywać takich potrąceń? Jeśli tak, to czy potrącenie ma by dokonywane od kwoty wynagrodzenia netto czy brutto? Co w przypadku zbiegu tego potrącenia, z przesłanym do pracodawcy zajęciem komorniczym?

Odpowiedź:

Kara potrącenia części wynagrodzenia za pracę jest karą ograniczenia wolności, uregulowaną w przepisach prawa karnego. Zgodnie z treścią art. 34 § 1a pkt 4 Kodeksu Karnego można orzec potrącenie od 10% do 25% wynagrodzenia za pracę w stosunku miesięcznym na cel społeczny wskazany przez sąd. Wyrok powinien ściśle wskazywać określoną w procentach wysokość potrącenia oraz cel na czyją rzecz należy dokonywać potrąceń.

Zgodnie z art. 59 Kodeksu Karnego Wykonawczego (dalej: KKW):

§ 1. Jeżeli w stosunku do skazanego zatrudnionego, zamiast obowiązku wykonywania wskazanej pracy, orzeczono potrącanie określonej części wynagrodzenia za pracę, sąd przesyła odpis orzeczenia zakładowi pracy zatrudniającemu skazanego, podając jednocześnie, na czyją rzecz mają być dokonywane potrącenia i dokąd powinny być wpłacane, a nadto wskazując, z jakich składników wynagrodzenia za pracę i w jaki sposób należy ich dokonywać.

§ 2. Wypłacając wynagrodzenie skazanemu, potrąca się określoną w orzeczeniu część wynagrodzenia i bezzwłocznie przekazuje potrąconą kwotę stosownie do otrzymanych wskazań, zawiadamiając o tym sąd. Koszty związane z przekazywaniem tych kwot odlicza się od dokonywanych potrąceń.

Jak wynika z powyższego w przypadku orzeczenia kary potrącenia z wynagrodzenia Sąd przesyła zatrudniającemu skazanego zakładowi pracy odpis orzeczenia. Na podstawie przesłanego pisma oraz odpisu wyroku, pracodawca zobowiązany jest dokonywać potrąceń orzeczonej kary, na rzecz wskazanego w zawiadomieniu podmiotu. W zawiadomieniu Sąd powinien wskazać na czyją rzecz mają być dokonywane potrącenia, dokąd powinny być wypłacane pieniądze oraz z jakich składników wynagrodzenia za pracę i w jaki sposób należy ich dokonywać.

W art. 59 KKW wskazano, iż potrąceń należy dokonywać z wynagrodzenia za pracę - chodzi tu o wynagrodzenie w ujęciu cywilnym, tj. wszelkie świadczenia pieniężne należne pracownikowi od jego pracodawcy, wynikające zarówno ze stosunku pracy, tj. wynagrodzenie za pracę w rozumieniu prawa pracy oraz inne świadczenia należne od pracodawcy, ale niebędące wynagrodzeniem za pracę (wypłaty za czas niewykonywania pracy, premie uznaniowe, zysk lub udział w funduszu zakładowym), a także świadczenia związane z innymi stosunkami prawnymi, których stroną jest pracodawca, np. świadczenia z umów cywilnoprawnych, takich jak umowa o dzieło, umowa zlecenia i inne (M. Szewczyk, w: System Pr. Kar., t. 6, s. 253–254; R. Giętkowski, Kara ograniczenia wolności, s. 111–112)

Należy zaznaczyć, iż przepisy nie wskazują jasno, czy potrącenia należy dokonywać od kwoty netto czy brutto, jednak w mojej ocenie chodzi o kwotę netto. Należy bowiem uwzględnić, że z wynagrodzenia brutto w pierwszej kolejności potrącane są składki na ZUS oraz podatek. Dlatego potrącenie sądowe liczone od kwoty brutto spowodowałoby niejako podwójne potrącenie. Stąd też w mojej ocenie potrącenia można dokonać tylko z kwoty faktycznie wypłaconej pracownikowi.

Dodatkowo w mojej ocenie potrącanie określonej części wynagrodzenia za pracę musi uwzględniać ograniczenia przewidziane w przepisach prawa pracy, tj. regulację zawartą w art. 87 i 87(1) § 1 pkt 1 Kodeksu Pracy.

W odniesieniu do zbiegu kary potrącenia z KKW z egzekucją sądową (prowadzoną przez komornika) należy przyjąć zasadę, że potrącenie tytułem kary następuje po potrąceniach z wynagrodzenia za pracę dokonanych przez komornika. Jednak wysokość dokonywanych potrąceń w oparciu o przepisy KKW, powinna być ustalona od pełnego wynagrodzenia. Powyższy mechanizm pozwala z jednej strony zabezpieczyć interesy wierzycieli, a z drugiej zapobiega zmniejszeniu potrącenia z tytułu orzeczonej kary.

Powyższe stanowisko znajduje potwierdzenie w uchwale składu 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 16 grudnia 1971 r. (sygn. akt VI KZP 56/71), zgodnie z którą potrącenia dokonywane na podstawie przepisów prawa karnego nie ograniczają praw wierzycieli prowadzących egzekucję z wynagrodzenia za pracę. Potrącenia zasądzonej przez sąd na podstawie wymienionych przepisów prawa karnego kwoty dokonuje się więc po potrąceniu innych sum egzekwowanych na mocy tytułów wykonawczych.

W praktyce oznacza to możliwość potrącenia kary w wysokości 10%  wynagrodzenia dopiero po zakończeniu egzekucji komorniczej. Ta kara nie korzysta z pierwszeństwa, nie można też dokonywać potrąceń niezgodnie z przepisami Kodeksu pracy.

Wzywając pracodawcę do dokonywania potrąceń w trybie art. 59 KKW, Sąd powinien pouczyć i zobowiązać pracodawcę do złożenia wyjaśnień, jeśli nie będzie możliwe dokonanie potrącenia. Z kolei pracodawca w przypadku, gdy nie ma możliwości realizacji potrącenia w wysokości 10% wynagrodzenia za pracę, powinien o tym fakcie poinformować sąd.

 

Podstawa prawna:

Kodeks Pracy z dnia 26 czerwca 1974 r. (tj. Dz.U. z 2014 r. poz. 1502 ze zm.)

Kodeks karny wykonawczy z dnia 6 czerwca 1997 r. (Dz.U. Nr 90, poz. 557 ze zm.)

 

Autor artykułu: Hanna Gałęzowska