Newsletter BPO News
Zobacz pozostałe wpisy

Odprawa pośmiertna dla rodziców.

13-07-2016

Zgodnie z art. 93 § 4 KP odprawa pośmiertna przysługuje członkom rodziny pracownika, tj.:

1) małżonkowi;

2) innym członkom rodziny spełniającym warunki wymagane do uzyskania renty rodzinnej w myśl przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

Z kolei na podstawie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: „ustawa”) do renty rodzinnej uprawnieni są następujący członkowie rodziny spełniający warunki określone w art. 68-71 ustawy:

1) dzieci własne, dzieci drugiego małżonka oraz dzieci przysposobione (do ukończenia 16 lat lub do ukończenia nauki w szkole, ale nie dłużej niż do 25 roku życia oraz całkowicie niezdolne do pracy oraz niezdolne do samodzielnej egzystencji bez względu na wiek);

2) przyjęte na wychowanie i utrzymanie przed osiągnięciem pełnoletności wnuki, rodzeństwo i inne dzieci, z wyłączeniem dzieci przyjętych na wychowanie i utrzymanie w ramach rodziny zastępczej lub rodzinnego domu dziecka (jeśli spełniają warunku jak w pkt. 1 oraz zostały przyjęte na wychowanie i utrzymanie co najmniej na rok przed śmiercią ubezpieczonego, chyba że śmierć nastąpiła wskutek wypadku, oraz nie mają prawa do renty po zmarłych rodzicach lub gdy rodzice żyją nie mogą zapewnić im utrzymania);

3) małżonek – wdowa i wdowiec (jeśli w chwili śmierci męża osiągnęła wiek 50 lat lub była niezdolna do pracy albo wychowuje co najmniej jedno z dzieci, wnuków lub rodzeństwa uprawnione do renty rodzinnej po zmarłym mężu lub sprawuje pieczę nad dzieckiem całkowicie niezdolnym do pracy oraz do samodzielnej egzystencji, uprawnionym do renty rodzinnej; wdowa, która osiągnęła wiek 50 lat lub stała się niezdolna do pracy po śmierci męża, nie później jednak niż w ciągu 5 lat od jego śmierci lub od zaprzestania wychowywania dzieci/wnuków/rodzeństwa);

4) rodzice.

Za rodziców uważa się również ojczyma i macochę oraz osoby przysposabiające.

Na podstawie art. 71 ustawy „Rodzice mają prawo do renty rodzinnej, jeżeli:

1) ubezpieczony (emeryt lub rencista) bezpośrednio przed śmiercią przyczyniał się do ich utrzymania;

2) spełniają odpowiednio warunki określone dla wdowy i wdowca w art. 70 ust. 1 i 2 oraz, co do wieku, również w art. 70 ust. 5.”, tzn. jeżeli są niezdolni do pracy lub ukończyli 50 lat albo wychowują co najmniej jedno z dzieci, wnuków, rodzeństwa uprawnionych do renty po zmarłym pracowniku.

Należy podkreślić, że ustawa nie precyzuje pojęcia „przyczyniania się do utrzymania” rodziców. Rodzice powinni wykazać, że zmarły zapewniał im choćby częściowe utrzymanie, np. przekazywał środki (nie tylko pieniądze) na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych.

Sąd Najwyższy w wyroku z 21 listopada 2011 r. (II UK 65/11 M.P.Pr. 2012/3/159-162) uznał, że chodzi o sytuacje, kiedy rodzice zmarłego bez wsparcia dziecka nie mogli sami utrzymać się. W pojęciu „utrzymanie” według SN mieszczą się wydatki na zaspokajanie podstawowych potrzeb życiowych (jedzenie, mieszkanie, ubrania, opłaty, środki medyczne). Warunek przyczyniania się do utrzymania rodziców jest spełniony także wtedy, gdy zmarłe dziecko było zobowiązane wyrokiem sądu do płacenia alimentów na ich rzecz (wyrok SA w Katowicach z 24 maja 2005 r., III AUa 3722/04 Biul. SAKa 2005/4/29).

Ponadto w uzasadnieniu do orzeczenia z 21 listopada 2011 r. SN przyjął, że nie ma miejsca przyczynianie się do utrzymania rodziców, gdy mają oni swoje źródła utrzymania, gdyż wtedy renta rodzinna miałaby charakter świadczenia powszechnego, gdy naturalną sytuacją jest pomaganie rodzicom przez dorosłe dzieci. W ocenie SN, nie każda pomoc finansowa dziecka będzie stanowić przyczynianie się do utrzymania rodziców, gdyż przyczynianie się do utrzymania nie może być rozumiane jako "przysporzenie" rodzicom środków finansowych lub rzeczowych, w sytuacji gdy mają zapewnione utrzymanie z własnych dochodów (z działalności lub ubezpieczenia czy zabezpieczenia społecznego). W odniesieniu do wykładni systemowej SN podniósł jeszcze, że słowo "utrzymanie" pojawia się w kilku innych przepisach ustawy emerytalnej i zawsze odnosi się ono do środków życia w podstawowym zakresie. W takich też przypadkach rodzice nie są uprawnieni do odprawy pośmiertnej.

W razie wątpliwości, to sąd oceni, czy warunek przyczyniania się dziecka do utrzymywania rodziców został spełniony, biorąc pod uwagę ich stan majątkowy oraz koszty ich egzystencji, a także czy faktycznie nie mogli samodzielnie, bez pomocy dziecka, zabezpieczyć swojego bytu.

Należy ponadto pamiętać o pozostałych warunkach wypłaty odprawy, w razie gdy okaże się, że rodzic będzie uprawniony do odprawy pośmiertnej. W szczególności należy zbadać, czy rodzic jest jedyną osobą uprawnioną do wypłaty odprawy – od tego zależy, czy zostanie wypłacona w całości – jeśli do wypłaty uprawniona jest tylko jedna osoba, to wypłata należy się w wysokości 50%.

Wysokość odprawy uzależniona jest od zakładowego stażu pracy zmarłego.

Istotnym jest, iż odprawa pośmiertna nie wchodzi do masy spadkowej, więc nie przysługuje spadkobiercom, tylko osobom do niej uprawnionym, na podstawie odrębnych przepisów.

Podstawa prawna:

Kodeks Pracy z dnia 26 czerwca 1974 r. (tj. Dz.U. z 2014 r. poz. 1502 ze zm.)

ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tj. Dz.U. z 2016 r. poz. 887 ze zm.)

 

Autor artykułu: Hanna Prusik