Newsletter BPO News
Zobacz pozostałe wpisy

Zapytaj prawnika

03-11-2014


Czy odszkodowanie dla zleceniobiorcy z tytułu umowy o zakazie konkurencji po ustaniu umowy zlecenia jest zwolnione ze składek ZUS w oparciu o § 2 ust. 1 pkt 4 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 18 grudnia 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe?

Odpowiedź:

Wyłączenie z podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne nie może mieć zastosowania do odszkodowania wypłacanego w związku z powstrzymaniem się od działalności konkurencyjnej po wygaśnięciu lub rozwiązaniu umowy zlecenia lub umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z k.c. stosuje się przepisy dotyczące zlecenia (tak Zakład Ubezpieczeń Społecznych w piśmie z dnia z dnia 20 sierpnia 2013 r., znak WPI/200000/451/999/2013).

Zgodnie z § 2 ust. 1 pkt 4 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 18 grudnia 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe (Dz. U. z 1998 r., nr 161 poz. 1106 z późn. zm.), podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe stanowi przychód w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych, osiągany przez pracowników u pracodawcy z tytułu zatrudnienia w ramach stosunku pracy, z zastrzeżeniem art. 18 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych oraz § 2.

Zgodnie natomiast z § 2 ust. 1 pkt 4 powołanego rozporządzenia podstawy wymiaru składek nie stanowią odszkodowania wypłacane byłym pracownikom po rozwiązaniu stosunku pracy, na podstawie umowy o zakazie konkurencji, o której mowa w art. 101 (2) Kodeksu pracy. Na podstawie Kodeksu pracy w zakresie określonym w odrębnej umowie, pracownik nie może prowadzić działalności konkurencyjnej wobec pracodawcy ani też świadczyć pracy w ramach stosunku pracy lub na innej podstawie na rzecz podmiotu prowadzącego taką działalność (zakaz konkurencji). Przepis ten stosuje się odpowiednio gdy pracodawca i pracownik mający dostęp do szczególnie ważnych informacji, których ujawnienie mogłoby narazić pracodawcę na szkodę, zawierają umowę o zakazie konkurencji po ustaniu stosunku pracy. W umowie określa się także okres obowiązywania zakazu konkurencji oraz wysokość odszkodowania należnego pracownikowi od pracodawcy (art. 101 (2) Kodeksu pracy).

Należy przy tym zauważyć, że ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz.U. nr 16. poz. 93 z późn. zm.) nie zawiera regulacji dotyczącej klauzuli konkurencyjnej w umowie zlecenia, a Kodeksu pracy nie stosuje się co do zasady w stosunkach cywilnoprawnych, czego konsekwencją jest przyjęcie, iż zleceniobiorca nie może być stroną umowy wskazanej w art. 101 (2) Kodeksu pracy. Zastosowanie klauzuli o zakazie konkurencji w czasie i po ustaniu umowy jest, wprawdzie możliwe zgodnie z zasadą swobody umów przewidzianą w art. 353' Kodeksu cywilnego, pozwalającego stronom umowy na kształtowanie łączącego jest stosunku w sposób odpowiadający celowi zawartej umowy i realizacji pożądanych zamiarów, a zgodnie z wyrokiem Sądu Najwyższego z dnia 11 września 2003 r. (III CKN 579/01) zleceniobiorca może zgodnie z zasadą swobody umów zobowiązać się wobec zleceniodawcy do niepodejmowania działań konkurencyjnych, jednakże powyższe nie jest tożsame z uregulowanym prawnie zakazem konkurencji obowiązującym pracowników na podstawie przepisów Kodeksu pracy.

Wskazane powyżej rozporządzenie w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe zawiera zamknięty katalog świadczeń podlegających wyłączeniu z podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne i ma charakter przywileju, stanowiąc odstępstwo od zasady powszechności oskładkowania przychodów z tytułu stosunku pracy / umowy zlecenia.

Regulacje prawne zawarte w Kodeksie pracy nie mają co do zasady zastosowania do osób wykonujących pracę na podstawie umów zlecenia / umów o świadczenie usług. Jednocześnie § 2 ust. 1 pkt 4 rozporządzenia w swej treści wskazuje szczegółowo na umowy o zakazie konkurencji zawarte w trybie art. 101 (5) Kodeksu pracy, a więc niewłaściwym byłoby rozszerzenie powyższego zapisu na inne umowy cywilnoprawne wyłącznie na podstawie domniemanej zbieżności cech tych umów. W rezultacie należy przyjąć, iż wskazanie określonego przepisu Kodeksu pracy uniemożliwia "odpowiednie" zastosowanie § 2 ust. 1 pkt 4 rozporządzenia do osób wykonujących umowy o świadczenie usług.

W konsekwencji należy uznać, iż powyższe wyłączenie z podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne wynikające z § 2 ust. 1 pkt 4 rozporządzenia w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe nie może mieć zastosowania do odszkodowania wypłacanego w związku z powstrzymaniem się od działalności konkurencyjnej po wygaśnięciu lub rozwiązaniu umowy zlecenia lub umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z Kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia.