Newsletter BPO News
Zobacz pozostałe wpisy

Zapytaj prawnika

27-07-2015

Ochrona przedemerytalna a wcześniejsza emerytura

Pytanie: Czy obowiązuje ochrona przed wypowiedzeniem umowy o pracę dla mężczyzny w wieku 59 lat , który w wieku 60 lat nabędzie prawo do wcześniejszej emerytury z uwagi na staż pracy w szczególnych warunkach?

Odpowiedź:

Należy przede wszystkim odróżnić tzw. wcześniejszą emeryturę od emerytury z tytułu osiągnięcia niższego wieku emerytalnego.

Warunki nabycia prawa do wcześniejszej emerytury określa art. 29 ustawy o emeryturach i rentach z FUS (ustawa emerytalna). Przy czym wskazanie wieku nabycia prawa do wcześniejszej emerytury przez ubezpieczonego oznacza, że wiek 55 lub 60 lat, o którym mowa w tym przepisie, nie jest wiekiem emerytalnym w rozumieniu prawa do emerytury. Z tego względu nie przysługuje ochrona przed wypowiedzeniem przewidziana w art. 39 k.p.

Natomiast prawo do emerytury z tytułu osiągnięcia niższego wieku emerytalnego reguluje m.in. art. 32 ustawy emerytalnej.
Stosownie do treści art. 32 ust. 1 ustawy emerytalnej ubezpieczonym urodzonym przed dniem 1 stycznia 1949 r., będącym pracownikami zatrudnionymi w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, przysługuje emerytura w wieku niższym niż określony w art. 27 ust. 2 i 3 (tj. 65 lat przypadku mężczyzn). Szczegółowe warunki jej uzyskania zawiera zaś rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze.
Zgodnie z § 4 ust. 1 rozporządzenia RM z dnia 7 lutego 1983 r. pracownik, który wykonywał prace w szczególnych warunkach, przewidziane w wykazie A, nabywa prawo do wcześniejszej emerytury, jeśli spełnia łącznie następujące warunki:

  • osiągnął wiek emerytalny 60 lat dla mężczyzn
  • wiek emerytalny osiągnął w czasie zatrudnienia lub w ciągu 5 lat po ustaniu zatrudnienia,
  • posiada wymagany okres zatrudnienia, w tym co najmniej 15 lat w warunkach szczególnych.

Należy wskazać, że prawo do emerytury wcześniejszej nabywa się dopiero po złożeniu wniosku – natomiast prawo do emerytury w wieku emerytalnym (podstawowym lub niższym) nabywa się z mocy ustawy (ex lege) w dniu spełnienia warunków nabycia tego prawa.

Także SN w wyroku z dnia 30 września 2014 r. sygn. II PK 283/13 wskazał, że zakaz wypowiadania umów obejmuje pracowników, którzy są uprawnieni z mocy prawa do emerytury, m.in. podstawie art. 32 ustawy emerytalnej: "przez określony w art. 39 k.p. wiek emerytalny należy rozumieć wiek określony w przepisach emerytalnych, umożliwiający nabycie uprawnień emerytalnych z mocy prawa. Ochroną przed wypowiedzeniem objęty jest więc pracownik, który z chwilą osiągnięcia wieku odpowiedniego dla swojego rodzaju zatrudnienia będzie miał na mocy obowiązujących przepisów możliwość uzyskania prawa do emerytury".
Jak wynika z uzasadnienia tego wyroku "ochrona ta nie przysługuje natomiast w przypadku, gdy składnikiem nabycia prawa do emerytury jest wniosek ubezpieczonego, jak to ma miejsce np. przy przejściu na wcześniejszą emeryturę na podstawie art. 29 ustawy emerytalnej lub wówczas, gdy prawo do emerytury nie jest związane z osiągnięciem określonego wieku, ale wyłącznie z wypracowaniem stażu ubezpieczeniowego uprawniającego do emerytury (por. wyroki z dnia 9 grudnia 2006 r., II PK 159/05, OSNP 2007 nr 1-2, poz. 3; z dnia 5 lipca 2011 r., I PK 15/11, OSNP 2012 nr 15-16, poz. 194; z dnia 27 lipca 2011 r., II PK 20/11, LEX nr 1026630). W orzecznictwie Sądu Najwyższego utrwalił się pogląd, że użyte w art. 39 k.p. pojęcie wieku emerytalnego należy utożsamiać nie tylko z powszechnym wiekiem emerytalnym określonym w przepisach ustawy emerytalnej, ale także z obniżonym wiekiem emerytalnym przewidzianym w przepisach emerytalnych dla niektórych grup ubezpieczonych. Dlatego też wyrażony w art. 39 k.p. zakaz wypowiedzenia umowy o pracę obejmuje, między innymi, pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, jeżeli dalszy okres zatrudnienia umożliwi im uzyskanie prawa do emerytury z osiągnięciem niższego wieku emerytalnego na podstawie art. 32 lub art. 46 ustawy emerytalnej, albo na podstawie art. 184 tej ustawy (por. wyroki z dnia 8 lipca 2008 r., I PK 309/07, OSNP 2009 nr 23-24, poz. 308; z dnia 9 marca 2009 r., I PK 180/08, OSNP 2010 nr 19-20, poz. 236; z dnia 5 maja 2011 r., II PK 282/10, OSNP 2012 nr 11-12, poz. 140). Ochroną przed wypowiedzeniem objęty jest więc pracownik, który z chwilą osiągnięcia wieku odpowiedniego dla swojego rodzaju zatrudnienia będzie miał na mocy obowiązujących przepisów możliwość uzyskania prawa do emerytury".